Nga Orjola Pampuri
Pas një buzëqeshjeje mund të fshihet ankthi, pas një suksesi mund të qëndrojë një lodhje e thellë emocionale, ndërsa pas heshtjes mund të ketë një betejë të përditshme që askush nuk e sheh. Shëndeti mendor nuk është vetëm mungesa e një çrregullimi psikologjik. Ai është aftësia për të përballuar sfidat e jetës, për të ndërtuar marrëdhënie të shëndetshme, për të punuar, për të mësuar dhe për të jetuar me dinjitet. Tema e këtij viti e Organizatës Botërore të Shëndetësisë përcjell një mesazh thelbësor: njerëzit që kanë përjetuar probleme të shëndetit mendor nuk duhet të jenë thjesht përfitues të shërbimeve, por pjesëmarrës aktivë në vendimmarrjen që përcakton jetën e tyre. Sepse askush nuk mund ta kuptojë më mirë një sistem shëndetësor sesa ai që ka kërkuar ndihmë dhe është përballur me pengesat, paragjykimet apo mungesën e mbështetjes. Të dëgjosh përvojën e një njeriu nuk është vetëm akt empatie. Është një mënyrë për të kuptuar çfarë nuk funksionon dhe çfarë duhet ndryshuar. Sot, më shumë se kurrë, duhet të kuptojmë se shëndeti mendor nuk është vetëm përgjegjësi individuale. Varfëria, papunësia, pasiguria ekonomike, dhuna, diskriminimi, izolimi social dhe mungesa e perspektivës ndikojnë drejtpërdrejt në mirëqenien psikologjike të individit. Në Shqipëri, ka ardhur koha që shëndeti mendor të mos trajtohet si një çështje dytësore e sistemit shëndetësor, por si një prioritet kombëtar i shëndetit publik dhe i politikave sociale.
Kjo kërkon angazhime konkrete:
- Një strategji kombëtare të matshme dhe të financuar për shëndetin mendor, me objektiva të qarta, tregues të monitorueshëm dhe transparencë mbi përdorimin e fondeve publike.
- Përfshirjen reale të personave me përvoja të jetuara të problemeve të shëndetit mendor në hartimin, zbatimin dhe vlerësimin e politikave dhe shërbimeve. Jo vendimmarrje vetëm për ta, por vendimmarrje së bashku me ta.
- Fuqizimin e shërbimeve komunitare të shëndetit mendor, duke garantuar kujdes të vazhdueshëm pranë familjes dhe komunitetit, në vend të izolimit dhe institucionalizimit të panevojshëm, në përputhje me qasjen e OBSH-së të bazuar në të drejtat e njeriut.
- Investime serioze në shëndetin mendor të fëmijëve dhe të rinjve, me psikologë të kualifikuar, shërbime funksionale në shkolla, programe kundër bullizmit, dhunës dhe varësive, si dhe mekanizma të identifikimit dhe ndërhyrjes së hershme.
- Integrimin e shëndetit mendor në kujdesin shëndetësor parësor, me trajnimin e mjekëve të familjes dhe krijimin e mekanizmave të qartë të referimit për ndihmë të specializuar.
- Programe kombëtare për parandalimin e vetëvrasjes, mbështetjen e familjeve dhe sigurimin e shërbimeve të ndërhyrjes në krizë.
- Mbrojtjen e shëndetit mendor në vendin e punës, përmes politikave kundër diskriminimit, ngacmimit psikologjik, stresit kronik dhe mbingarkesës profesionale.
- Luftën kundër stigmës dhe paragjykimit, duke garantuar që askush të mos ndihet i turpëruar apo i përjashtuar sepse kërkon ndihmë psikologjike ose psikiatrike.
Por mbi të gjitha, na duhet një ndryshim i kulturës sonë të të menduarit.
Nuk mund t’i kërkojmë dikujt të jetë i fortë çdo ditë, pa i dhënë hapësirën të shprehë dobësinë, frikën apo dhimbjen e tij. Nuk mund të flasim për ndërgjegjësim, ndërkohë që ndihma profesionale mbetet e paarritshme për shumë qytetarë. Dhe nuk mund të pretendojmë se kemi ndërtuar një sistem shëndetësor me njeriun në qendër, nëse nuk dëgjojmë zërin e atyre që kanë më shumë nevojë për të. Mesazhi i OBSH-së këtë vit duhet të na shërbejë si një thirrje për të kaluar nga fjalët te veprat, nga dëgjimi formal te pjesëmarrja reale dhe nga ndërgjegjësimi te ndryshimi i politikave publike. Sepse shëndeti mendor nuk është privilegj. Është një e drejtë njerëzore. Dhe një shoqëri e shëndetshme nuk është ajo ku të gjithë pretendojnë se janë mirë, por ajo ku askush nuk ka frikë të thotë se nuk është mirë dhe ku ndihma nuk mungon kur kërkohet. Le të dëgjojmë më shumë. Le të gjykojmë më pak. Dhe mbi të gjitha, le t’i kthejmë zërat e njerëzve në ndryshim të vërtetë. Sepse jo çdo plagë është e dukshme, por çdo zë meriton të dëgjohet.
