35-vjetori i Grevës së Urisë së Minatorëve të Pellgut Qymyrguror të Valias përkujton një nga aktet më të guximshme të rezistencës së punëtorëve shqiptarë në fundin e regjimit komunist. Kjo grevë mbetet simbol i sakrificës, dinjitetit dhe kërkesës për liri e të drejta njerëzore, duke zënë një vend të rëndësishëm në historinë e pluralizmit dhe demokracisë në Shqipëri. Greva e urisë së minatorëve të Pellgut Qymyrguror të Tiranës në Valias është një nga ngjarjet më të rëndësishme të lëvizjes demokratike shqiptare në vitin 1991, në fundin e regjimit komunist.
Si nisi?
Në fillim të vitit 1991, Shqipëria ndodhej në krizë të thellë ekonomike dhe politike. Punëtorët, sidomos minatorët, jetonin në kushte shumë të vështira: paga të ulëta, mungesë ushqimi, kushte të rënda pune dhe mungesë lirie politike. Në janar 1991, minatorët e Valiasit nisën protestat e para duke kërkuar rritje pagash dhe përmirësim të kushteve të punës. Më vonë, lëvizja mori edhe karakter politik. Në maj 1991, gjatë grevës së përgjithshme të organizuar nga Bashkimi i Sindikatave të Pavarura të Shqipërisë, minatorët vendosën të ndërmerrnin hapin më ekstrem: grevën e urisë në nëntokë.
Greva e urisë
Më 4 janar të vitit 1991, si rezultat i shtypjes së egër nga diktatura, kushtet e këqia të punës dhe të varfërisë ekstreme, në Minierën “Demokracia” Valias, plasi revolta e parë e punonjësve të kësaj miniere. Në ditën e parë të grevës, e cila ishte e para protestë në historinë e punonjësve shqiptarë gjatë 50 viteve të regjimit komunist, u kërkua:
- Të ngrihet paga 100 për qind
- Shkatërimi i plotë i ish Bashkimeve Profesionale, që ishin rripa transmensioni të partisë në pushtet.
- Përmirësimi i kushteve të punës.
- Largimi i administratës komuniste.
Në ditën e dytë u solidarizuan edhe minierat e tjera të Tiranës. E gjithë industria e nxjerrjes së qymyrit u paralizua. Përballë kësaj situate të rëndë, Qeveria u detyrua të realizojë kërkesat e minatorëve.
Kjo grevë, tashmë, ka hyrë në historinë e artë të lëvizjes punëtore në Shqipëri. Ajo u mësoi për herë të parë punonjësve shqiptarë se çfarë është protesta dhe i dha kurrajon të ngrihen për të drejtat e tyre.
Me themelimin e BSPSH, Sindikata e Pavarur e Minatorëve të Shqipërisë (SPMSH) bëhet shtylla e saj kryesore, gjë që influencoi fuqishëm në krijimin e federatave të tjera të profesioneve.
Gjatë grevës së përgjithshme të majit të vitit 1991, SPMSH luajti rolin kryesor për fitoren e forcave demokratike të asaj kohe. Më 25 maj 1991, 49 minatorë të pellgut qymyrguror të Tiranës ( atëhere 13800 minatorë) ngujohen në grevën e urisë në nëntokë duke kërkuar dorëheqjen e qeverisë komuniste dhe realizimin e 17 pikave të kërkuara nga BSPSH.
Pas një qëndrimi heroik, prej 11 ditësh, në këtë grevë, në datë 6 qershor 1991, qeveria komuniste u detyrua të japë dorëheqjen, kjo grevë e zhvilluar në nëntokë, bën të mundur afrimin e zgjedhjeve 3 vjet përpara dhe i hapi rrugën forcave demokratike për marrjen e pushtetit.
Për kontributin e jashtëzakonshëm në lëvizjen për demokraci dhe në lëvizjen punëtore për krijimin e sindikatave të pavarura në Shqipëri të tipit modern perëndimor, Presidenti i Republikës së Shqipërisë e ka dekoruar SPMSH dhe të 49 minatorët e grevës së urisë me medaljen e lartë “Pishtar i Demokracisë”
Greva zgjati 11 ditë dhe u kthye në simbol kombëtar të rezistencës punëtore. Shumë minatorë dolën nga galeritë në gjendje të rëndë shëndetësore, ndërsa mijëra qytetarë e punëtorë u solidarizuan me ta në gjithë vendin.
Ndikimi historik
Kjo grevë konsiderohet:
greva e parë e madhe politike e punëtorëve në Shqipëri,
një nga goditjet më të forta ndaj regjimit komunist,
moment kyç në rrëzimin e qeverisë së asaj kohe.
Më 6 qershor 1991, pas presionit të madh shoqëror dhe politik, qeveria u detyrua të japë dorëheqjen. Ngjarja hapi rrugën për zgjedhje të parakohshme dhe për forcimin e pluralizmit politik në Shqipëri.
Pse kujtohet ende sot?
Greva e Valiasit kujtohet si:
simbol i sakrificës së klasës punëtore,
akt guximi kundër diktaturës,
moment bashkimi mes studentëve, punëtorëve dhe lëvizjes demokratike shqiptare.
