Më 29 Shtator, në përvjetorin e ndarjes së tij nga jeta, Shqipëria kujton një prej figurave më të rëndësishme të artit skenik shqiptar, Serafin Fankon – aktor, regjisor, dramaturg dhe skenograf, një artist që ia kushtoi gjithë jetën teatrit dhe kulturës shqiptare.
Serafin Fanko lindi më 24 Maj 1937 në Shkodër, qytetin që do të bëhej edhe një prej qendrave kryesore të krijimtarisë së tij. Ai ndoqi studimet për regji filmi në Akademinë e Arteve në Pragë dhe më pas studioi për aktor në Shkollën e Lartë “Aleksandër Moisiu”. Në vitin 1964 nisi punën në Teatrin “Migjeni” të Shkodrës, fillimisht si aktor dhe më pas si regjisor.
Për dekada me radhë, Fanko u bë një nga emrat më të lidhur me teatrin shkodran dhe me zhvillimin e teatrit shqiptar. Ai vuri në skenë rreth 125 shfaqje në Shkodër, Tiranë, Durrës, Shkup, Gjakovë, Strugë, Fier dhe në skena të tjera shqiptare e ballkanike. Në vitet ’70 krijoi edhe Teatrin Poetik pranë Teatrit “Migjeni”, duke sjellë një mënyrë të veçantë të trajtimit të fjalës, metaforës dhe figurës skenike.
Ndër veprat që lidhen me punën e tij si regjisor janë “Fisheku në pajë”, “Toka jonë”, “Këshilli i ndrikullave”, “Gjaku i Arbërit”, “Baca i Gjetajve”, “Hetimi”, “Gjenerali i Ushtrisë së vdekur”, “Makbethi”, “Çmurosja”, “Quo Vadis”, “Rozafa”, “Pse?” dhe “Çifti i lumtur”. Veçanërisht të vlerësuara kanë qenë trajtimet e tij regjisoriale të dramës shqiptare, ku ndërthureshin kultura skenike, simbolika dhe një gjuhë e pasur poetike.
Fanko nuk ishte vetëm regjisor. Ai shkroi edhe drama, ndër të cilat “Çmurosja”, “Pse?” dhe “Trokitje në dyert e dhimbjes”, vepra ku krahas tragjikes shfaqej edhe grotesku dhe një vështrim kritik ndaj realiteteve shoqërore.
Në kinematografi, publiku shqiptar e kujton edhe për role të spikatura në filma si “Fijet që priten”, “Shëmbja e idhujve”, “Gunat mbi tela”, “Yje mbi Drin”, “Qortimet e vjeshtës” dhe “Vendimi”. Roli i tij i parë në film ishte Klarku në “Fijet që priten”, ndërsa më pas ai interpretoi personazhe të ndryshme që treguan aftësinë e tij për të ndërtuar figura të forta dhe të dallueshme.
Në gjithë veprimtarinë e tij, Fanko la pas rreth 125 role në teatër dhe kinematografi dhe një numër të madh shfaqjesh si regjisor. Ai bashkëpunoi me emra të mëdhenj të skenës shqiptare, mes tyre Tinka Kurti, Ndrek Prela, Bep Shiroka, Adem Kastrati, Fadil Kraja dhe Agim Zajmi.
Por përtej numrave, titujve dhe roleve, Serafin Fanko mbeti në kujtesën e publikut për mënyrën se si e trajtonte artin. Ai ishte një artist i përkushtuar, i përmbajtur dhe i respektuar, që nuk kërkonte vetëm duartrokitjen e çastit, por përpiqej të krijonte vepra që të mbeteshin në kujtesën e publikut.
Dashuria e publikut për të lidhej edhe me natyrën e tij njerëzore. Burime që kanë shkruar për jetën dhe veprën e tij e përshkruajnë si njeri modest, punëtor dhe fjalëpak, ndërsa vetë Fanko e lidhte suksesin e tij me bashkëpunimin me aktorët dhe artistët me të cilët punoi gjatë gjithë karrierës.
Në shenjë vlerësimi për kontributin e tij, Serafin Fanko u nderua me titullin “Artist i Popullit” dhe “Qytetar Nderi i Shkodrës”.
Serafin Fanko u nda nga jeta më 29 shtator 2007, në moshën 70-vjeçare. Por largimi i tij nuk e mbylli historinë e një artisti që jetoi për skenën. Filmat, shfaqjet, dramat dhe personazhet e tij vazhdojnë të jetojnë në kujtesën e shqiptarëve.
Shkodra humbi një nga bijtë e saj më të shquar të artit, ndërsa kultura shqiptare humbi një artist të rrallë që mund të lëvizte natyrshëm mes aktrimit, regjisë, dramaturgjisë dhe skenografisë. Sot, 19 vjet pas ndarjes së tij nga jeta, emri i Serafin Fankos vazhdon të lidhet me një periudhë të rëndësishme të teatrit dhe kinematografisë shqiptare.
Mjeshtrit e vërtetë nuk largohen plotësisht. Ata mbeten në veprat që lanë pas, në personazhet që ende kujtohen dhe në duartrokitjet e një publiku që nuk i harron.
Foto nga Google Images
Artikulli përgatitur nga ACTVUSA
