Më 8 prill 1937 shënohet një nga datat më të rëndësishme në historinë e kulturës shqiptare: botimi i plotë i veprës monumentale “Lahuta e Malcís” nga Gjergj Fishta. Një krijim që tejkaloi kufijtë e letërsisë, duke u kthyer në një simbol identiteti, krenarie dhe kujtese kombëtare.
E cilësuar shpesh si eposi i shqiptarëve, “Lahuta e Malcís” përmbledh në vargje historinë, trimërinë dhe shpirtin e një populli që luftoi për të mbijetuar dhe për të ruajtur identitetin e tij. Përmes një gjuhe të pasur, plot figuracion dhe ritëm epik, Fishta arriti të ndërtojë një univers poetik ku historia dhe legjenda ndërthuren në mënyrë madhështore.
Një vepër e lindur nga dashuria për kombin
Gjergj Fishta nisi ta shkruante këtë vepër që në vitin 1905, në një kohë kur Shqipëria përballej me sfida të mëdha historike. Për më shumë se tri dekada, ai i kushtoi jetën kësaj kryevepre, duke e përfunduar pikërisht në vitin 1937.
Në vargjet e saj, lexuesi ndesh figura heroike, beteja historike dhe një ndjenjë të fortë përkatësie. Personazhet e “Lahutës” nuk janë thjesht figura letrare – ata janë mishërimi i idealeve të një kombi që kërkonte liri dhe dinjitet.
Epopeja Lahuta e Malcís përshkruan luftërat e dy brezave, mirëpo këngët e saj më tepër tregojnë ngjarje të veçanta. Ajo nuk është një poemë që ka një veprim kryesor dhe një hero kryesor, siç janë eposet e mëdha. Heronjtë e Lahutës janë të shumtë: Oso Kuka, Marash Uci, Dedë Gjo Luli, Tringa, Abdyl Frashëri, Ali Pashë Gucia, që funksionalisht në vepër janë të ngjashëm, se kanë veçantitë e heroizmit shqiptar.
Ja nje pjese e shkeputur nga kjo veper e te gjithe shqiptareve:
N’ at London, larg n’ at dervend,
Të shtaë Krajlat mledhë kuvend,
Me shoshojn tue bisedue,
S’ mbrami atà paskan vendue,
Shqyptarve me u dhânë lirín,
Zojë m’ vedi me qitë Shqypnín.
E prandej n’ Shqypní pa dá
Rrahin topat nder kalá;
Persè flamuri kuq e zí,
Sod mâ s’ pari, bukurí
Porsí fleta e Engllit t’ Zotit,
Po valvitë mbí tokë t’ Kastrjotit,
Si valvit dikúr motit;
E dér m’ qiellë ushton brohrija,
Kah gerthet fusha e malcija:
Per jetë t’ jetës rrnoftë Shqypnija!
Edhè kshtû, mbas sa mjerimit
Mbas sa gjakut e shemtimit,
E p’r inát t’ Shkjevet t’ Ballkanit
Per gazep t’ atij Sulltanit:
Si premtue kisht’ Perendija:
Prap zojë m’ vedi duel Shqypnija
Lahuta e Malcís konsiderohet si kryevepra e Át Gjergj Fishtës të cilën autori filloi të e shkruante nga vitit 1905 duke e përfunduar në vitin 1937.
Heshtja dhe rikthimi
Pavarësisht vlerave të jashtëzakonshme, “Lahuta e Malcís” u përball me një periudhë të gjatë heshtjeje gjatë regjimit komunist në Shqipëri, duke u ndaluar dhe përjashtuar nga qarkullimi për rreth 50 vjet. Ishte një kohë kur shumë vlera kombëtare u lanë në hije.
Vetëm në vitin 1991, me rënien e sistemit, kjo vepër u rikthye fuqishëm në duart e lexuesve shqiptarë. Që prej asaj kohe, ajo ka njohur disa ribotime dhe vazhdon të lexohet, studiohet dhe vlerësohet si një nga gurët themelorë të letërsisë shqipe.
Një trashëgimi që jeton ndër breza
“Lahuta e Malcís” nuk është thjesht një libër – është një kujtesë kolektive. Ajo jeton në këngë, në rrëfime dhe në ndërgjegjen e çdo shqiptari që kërkon të kuptojë rrënjët e veta.
Në një botë që ndryshon me shpejtësi, kjo vepër mbetet një urë lidhëse mes së kaluarës dhe së ardhmes, duke na kujtuar se identiteti nuk është vetëm histori, por edhe përgjegjësi për ta ruajtur dhe për ta trashëguar.
Sepse, ashtu si lahuta që tingëllon ndër male, edhe fjala e Fishtës vazhdon të jehojë – e fortë, e gjallë dhe e pavdekshme.
Foto nga Google Images
Artikulli pregatitur nga ACTVUSA
