Është ndarë nga jeta në moshën 75-vjeçare lahutari i njohur i Malësisë së Madhe, Jonuz Delaj, një prej figurave më autentike të folklorit shqiptar dhe një ruajtës i palodhur i traditës epike.
I lindur më 24 prill 1950 në Nikç të Kelmendit, në zemër të Malësisë së Madhe, Delaj ia kushtoi pothuajse gjithë jetën lahutës dhe këngës kreshnike. Që në fëmijëri, rreth moshës 6-vjeçare, ai nisi të mësojë lahutën, duke trashëguar këtë pasion nga familja e tij, ku tradita përcillej brez pas brezi.
Gjatë mbi gjashtë dekadave aktivitet, ai u bë një nga interpretuesit më të spikatur të Ciklit të Kreshnikëve, duke ruajtur me besnikëri frymën dhe strukturën e kësaj trashëgimie të lashtë shqiptare. I frymëzuar nga vepra e Gjergj Fishtës, sidomos “Lahuta e Malësisë”, Delaj arriti të krijojë një stil të veçantë interpretimi, që e bëri të dallueshëm në skenat folklorike.
Ai interpretoi dhe krijoi qindra këngë epike kushtuar figurave historike dhe ngjarjeve të rëndësishme kombëtare, si Oso Kuka, Isa Boletini, Ali Pashë Gucia dhe Prek Cali, duke i dhënë jetë historisë përmes zërit dhe lahutës së tij.
Përveç aktivitetit artistik, Delaj ishte pjesëmarrës i rregullt në festivale folklorike brenda dhe jashtë vendit, duke përfaqësuar kulturën shqiptare në skena ndërkombëtare, nga rajoni i Ballkanit deri në qytete evropiane. Ai vlerësohej jo vetëm si interpretues, por edhe si një “mësues” i traditës, duke ndikuar në brezat e rinj të rapsodëve.
Megjithatë, jeta e tij nuk ishte e lehtë. Pavarësisht kontributit të jashtëzakonshëm në ruajtjen e identitetit kulturor, ai përballej me vështirësi ekonomike dhe në vitet e fundit kishte ushtruar edhe profesione të tjera për të përballuar jetesën, ndërsa përfitimet financiare nga arti mbetën të kufizuara.
Një nga momentet më domethënëse të viteve të fundit ishte përfshirja e lahutës në listën e trashëgimisë kulturore jomateriale të UNESCO-s në dhjetor 2025, një proces ku ai konsiderohet të ketë dhënë kontributin e tij si mbrojtës dhe promovues i kësaj tradite. Kjo u pa si një lloj përmbushjeje simbolike e misionit të tij jetësor.
Sipas raportimeve, kohët e fundit ai vuante nga një sëmundje që çoi në ndarjen e tij nga jeta.
Ikja e Jonuz Delajt lë një boshllëk të madh në kulturën shqiptare. Ai mbetet një simbol i gjallë i rapsodisë dhe një zë që i këndoi historisë, identitetit dhe shpirtit të Malësisë deri në fund. Amaneti i tij ishte i thjeshtë, por i thellë: ruajtja e gjuhës, traditës dhe trashëgimisë kombëtare.
Foto nga Google Images
Artikulli pregatitur nga ACTVUSA
