Shqipëria është vënë në fokus të një nisme të re në Kongresin amerikan, ku dy përfaqësues republikanë, kongresmeni Joe Wilson dhe kongresmeni Keith Self, i janë drejtuar me një letër zyrtare sekretarit amerikan të Shtetit, Marco Rubio, duke kërkuar masa konkrete ndaj zyrtarëve shqiptarë të përfshirë në korrupsion të rëndë.
Letra, e datës 22 tetor 2026, u bë publike më 28 tetor dhe shpreh shqetësimin e dy kongresmenëve për gjendjen e demokracisë, shtetit të së drejtës dhe funksionimin e institucioneve në Shqipëri, një vend anëtar i NATO-s dhe kandidat për anëtarësim në Bashkimin Europian.
Wilson dhe Self i kërkojnë Departamentit Amerikan të Shtetit të përdorë kompetencat ligjore sipas Seksionit 7031(c), për të shqyrtuar shpalljen të papërshtatshëm për viza të zyrtarëve shqiptarë për të cilët ekzistojnë informacione të besueshme mbi përfshirjen në korrupsion të rëndësishëm. Kjo masë mund të shtrihet edhe te familjarët e afërt të personave të përcaktuar nga autoritetet amerikane.
Në letër përmendet gjithashtu mundësia e shqyrtimit të sanksioneve sipas programit Global Magnitsky, në rastet kur provat e justifikojnë një veprim të tillë.
Çështja e Belinda Ballukut në qendër të vëmendjes
Një pjesë e rëndësishme e dokumentit i kushtohet ish-zëvendëskryeministres Belinda Balluku dhe zhvillimeve rreth hetimeve të SPAK-ut.
Kongresmenët kujtojnë se SPAK-u i kërkoi Kuvendit, në Dhjetor 2025, heqjen e imunitetit të Ballukut, me qëllim mundësimin e arrestimit të saj, në kuadër të hetimeve për dyshime mbi ndërhyrje në procedurat e prokurimit publik për ndërtimin e rrugëve.
Sipas përshkrimit në letër, kryeministri Edi Rama e kundërshtoi kërkesën e SPAK-ut, duke e cilësuar antikushtetuese, ndërsa Kuvendi nuk miratoi heqjen e imunitetit që do të mundësonte arrestimin.
Wilson dhe Self ngrenë shqetësimin se institucionet e drejtësisë dhe luftës kundër korrupsionit nuk mund të funksionojnë në mënyrë të pavarur nëse zyrtarët politikë ndërhyjnë për të mbrojtur personat që janë nën hetim.
Për kongresmenët amerikanë, çështja e Ballukut është një nga rastet që kërkon vëmendje të posaçme në vlerësimin e funksionimit të institucioneve të drejtësisë në Shqipëri.
Katër pyetje konkrete për Marco Rubion dhe Ambasadën Amerikane
Përtej kërkesës për shqyrtimin e kufizimeve të vizave, dy kongresmenët kanë parashtruar katër pyetje konkrete, të cilave kërkojnë që administrata amerikane t’u përgjigjet deri më 5 nëntor 2026.
Ata kërkojnë të dinë nëse Departamenti i Shtetit do të angazhohet për shqyrtimin e zyrtarëve shqiptarë për kufizime vizash sipas Seksionit 7031(c), brenda çfarë afati dhe nëse do të shqyrtojë edhe sanksionet e mundshme sipas programit Global Magnitsky.
Pyetja e dytë lidhet me ndihmën që Shtetet e Bashkuara po i ofrojnë SPAK-ut, Inspektorit të Lartë të Drejtësisë dhe reformës së përgjithshme në drejtësi, si dhe mënyrën se si do të mbrohen këto institucione nga presioni politik.
Në pyetjen e tretë, Wilson dhe Self kërkojnë të dinë nëse Departamenti Amerikan i Shtetit e ka ngritur me qeverinë shqiptare çështjen e mosveprimit të Kuvendit për kërkesën e SPAK-ut lidhur me Belinda Ballukun dhe cila ka qenë përgjigjja e autoriteteve shqiptare.
Ndërsa pyetja e katërt i drejtohet drejtpërdrejt rolit të Ambasadës Amerikane në Tiranë. Kongresmenët kërkojnë shpjegime se si ambasada po bashkëpunon me autoritetet shqiptare për menaxhimin policor të protestave, sigurinë e gazetarëve dhe nëse Departamenti i Shtetit mbështet hetime të pavarura për incidentet e dokumentuara gjatë verës së vitit 2026.
Shqetësimet për demokracinë dhe lirinë e medias
Në dokument përmenden edhe vlerësime ndërkombëtare për Shqipërinë. Kongresmenët referojnë raportin e Freedom House për vitin 2026, ku Shqipëria klasifikohet si vend pjesërisht i lirë, si dhe shqetësimet lidhur me nivelin e korrupsionit dhe zhvillimet demokratike.
Një tjetër çështje e ngritur është siguria e gazetarëve. Letra u referohet shqetësimeve të dhjetë organizatave për lirinë e shtypit, të shprehura më 30 Korrik 2026, lidhur me kërcënimet, pengesat dhe sulmet ndaj gazetarëve që raportonin nga protestat në Shqipëri.
Gjithashtu, dokumenti përmend hetime të tjera që lidhen me funksionimin e institucioneve shtetërore, përfshirë rastin e ish-drejtueses së Shërbimit Informativ të Shtetit, Vlora Hyseni.
Në përfundim, dy kongresmenët kërkojnë edhe një informim të posaçëm për stafet e tyre mbi këto çështje, duke riafirmuar interesin e Kongresit amerikan për mbështetjen e institucioneve demokratike shqiptare.
Letra e Joe Wilson dhe Keith Self nuk përbën vendim për vendosjen e sanksioneve apo kufizimeve të vizave ndaj ndonjë zyrtari shqiptar. Ajo është një kërkesë zyrtare drejtuar sekretarit të Shtetit për shqyrtim, përgjigje dhe veprime të mundshme brenda kompetencave të administratës amerikane.
Megjithatë, fakti që çështja e Shqipërisë, hetimet ndaj Belinda Ballukut, funksionimi i SPAK-ut dhe roli i Ambasadës Amerikane janë ngritur në një dokument zyrtar të dy anëtarëve të Kongresit, e vendos zhvillimin e brendshëm politik dhe institucional të vendit në vëmendjen e drejtpërdrejtë të Uashingtonit.
Letter to the Secretary of State
Dear Secretary Rubio,
US Department of State
2201 C Street IN
Washington, DC 20520
We are writing to express our concern about the state of democracy and the rule of law in the Republic of Albania, a NATO ally and a candidate country for membership in the European Union.¹ The United States has invested significantly in justice reform in Albania and has a strong interest in its success. Recent developments suggest that progress is fragile and, in key areas, is at risk of being reversed. We urge you to use the Department’s visa restriction authority, under section 7031(c), against Albanian officials involved in significant corruption.
Independent assessments paint a mixed picture. Freedom House rates Albania as “partly free,” with a score of 69 out of 100 in 2026.² Observers described the May 2025 parliamentary elections as “competitive and professionally conducted.”³ However, Albania scored only 39 out of 100 on Transparency International’s 2025 Corruption Perceptions Index.? The 2026 report by the V-Dem Institute now classifies Albania as an electoral autocracy.?
Corruption remains a major obstacle. The Special Prosecution Office against Corruption and Organized Crime (SPAK), established with support from the United States and Europe, has demonstrated genuine independence. The European Commission has praised its work, while noting that other institutions have lagged behind.? Officials have also put pressure on SPAK and the High Inspectorate of Justice, the body that oversees judges and prosecutors.?
SPAK’s cases have now reached the highest levels of government. SPAK has indicted Belinda Balluku, who served as deputy prime minister, for interference in public procurement for road construction.? In December 2025, prosecutors asked the parliament to lift her immunity so that she could be arrested. Prime Minister Edi Rama called the request unconstitutional and parliament has not allowed the arrest procedure to proceed.? Rama denies all corruption charges against him.¹? SPAK is also investigating the former head of Albania’s State Intelligence Service, Vlora Hyseni, on suspicion of abusing her access to information to help a person suspected of criminal activity.¹¹
Public discontent has spilled over into the streets. The allegations against Balluku helped spark mass protests in Tirana in January 2026, calling for Rama’s resignation and early elections.¹² By the summer, protests against a luxury resort near a protected natural area had grown into a broader movement known as the “Flamingo Revolution.”¹³
The crisis has also put pressure on the media. Albanian media is characterized by concentration of ownership, non-transparent financing, and politically connected owners.¹? On July 30, 2026, ten media freedom organizations warned of obstacles, threats, and attacks against journalists covering the protests. They documented 15 threats and attacks during June and July alone, and questioned the use of water cannons and tear gas against demonstrators.¹?
Albanian anti-corruption institutions cannot succeed when political leaders protect the officials they investigate. For this reason, we urge you to use the Department’s authority under section 7031(c) of the annual appropriations law for the Department of State, Foreign Operations, and Related Programs. Specifically, we urge the Department to publicly name Albanian officials and, where appropriate, their immediate family members about whom it has credible information about significant corruption.
This review should include officials against whom SPAK has brought charges, as well as those who have used their positions to obstruct its investigations. The continued implementation of this mechanism, regardless of partisan affiliation, would advance the Department’s efforts against kleptocracy. It would also demonstrate that the United States stands with Albanians seeking accountability.
We also ask you to answer the following questions by November 5th:
1. Will the Department commit to reviewing Albanian officials for adverse publicity under section 7031(c), and within what timeframe? Will it also consider sanctions under the Global Magnitsky Act, when the evidence justifies such action?
2. What assistance is the Department providing to SPAK, the High Inspector of Justice, and the broader justice reform in Albania? How will it protect these institutions from political pressure?
3. Has the Department raised with the Albanian government the issue of the Assembly’s inaction on SPAK’s request for the arrest of Ms. Balluku? What was the response?
4. How is the US Embassy in Tirana engaging with Albanian authorities regarding police management of protests and the safety of journalists? Does the Department support the development of independent investigations into the incidents documented this summer?
We also request information for our staff on these issues.
We thank you for your attention to this issue. We look forward to working with you in support of Albania’s democratic institutions.
Honestly,
Rep. Joe Wilson
co
US Helsinki Commission
Rep. Keith Self
head
Subcommittee on Europe
Foto nga Google Images
Artikulli përgatitur nga ACTVUSA
