Kryeministri Edi Rama, gjatë takimit me drejtuesit e shkollave të Tiranës në Ministrinë e Arsimit, zgjodhi të flasë për monopolin e shtetit mbi forcën, kufijtë e protestës dhe gatishmërinë e tij për dialog. Por, përtej fjalëve për komunikim, deklarata e tij përcolli edhe një mesazh të qartë politik: qeveria është e gatshme të dëgjojë kritikat, por nuk do të pranojë që presioni i protestave ta detyrojë të ndryshojë qëndrimin apo të largohet nga pushteti.
“Vetëm shteti mund të ushtrojë forcë dhe ka të drejtë ta ushtrojë forcën në mënyrë proporcionale”, deklaroi Rama, duke e vendosur çështjen e rendit publik në qendër të argumentit të tij.
Në pamje të parë, kjo është një deklaratë në mbrojtje të rendit demokratik. Asnjë protestë nuk e justifikon dhunën ndaj qytetarëve, policisë apo pronës publike dhe private. Por problemi qëndron te mënyra se si kryeministri e ndërton argumentin dhe te ajo që mbetet jashtë tij.
Rama e zhvendos debatin nga arsyet e protestës te mënyra se si ajo zhvillohet.
Në vend që në qendër të deklaratës të jenë kërkesat e studentëve, pakënaqësia e të rinjve dhe përgjegjësia e qeverisë për t’iu përgjigjur këtyre shqetësimeve, theksi vihet te dhuna dhe pamundësia për të imponuar një alternativë politike përmes saj. Kështu, debati rrezikon të reduktohet në një përballje mes shtetit dhe dhunës, ndërsa arsyet që i kanë nxjerrë të rinjtë në rrugë mbeten në plan të dytë.
Protestat në Tiranë kanë përfshirë kërkesa për ndryshime politike, kundërshtim ndaj korrupsionit dhe shqetësime për arsimin e të ardhmen e të rinjve. Disa prej tubimeve janë shoqëruar me akte dhune dhe përplasje me policinë, por këto akte nuk mund të përdoren për të përcaktuar karakterin e çdo protestuesi apo për të zhvlerësuar të gjitha kërkesat e lëvizjes.
Në një demokraci, dhuna dhe protesta paqësore janë dy çështje të ndryshme. Përgjegjësit për akte të dhunshme duhet të mbajnë përgjegjësi sipas ligjit, por qytetarët që kërkojnë ndryshim, madje edhe largimin e kryeministrit, ushtrojnë një të drejtë politike legjitime. Kërkesa për dorëheqjen e një qeverie nuk përbën vetvetiu përpjekje për të imponuar pushtetin me forcë.
Kryeministri u shpreh se është i gatshëm të dëgjojë edhe ata që i thonë drejtpërdrejt se duhet të largohet nga pushteti. Ai përmendi mundësinë e diskutimit të programeve alternative dhe u deklarua i gatshëm të komunikojë “pa kushte”.
Rama pranon të dëgjojë kritikët, por njëkohësisht thekson se asnjë alternativë nuk mund të imponohet përmes protestave të dhunshme. Ky është një parim i drejtë për sa kohë bëhet fjalë për dhunën. Megjithatë, një qeveri demokratike nuk duhet të ngatërrojë imponimin me presionin qytetar. Protestat janë pikërisht një mënyrë përmes së cilës qytetarët ushtrojnë presion politik mbi qeverinë, pa qenë e thënë që ky presion të jetë i dhunshëm apo antidemokratik.
Nëse dialogu është vërtet i hapur, ai duhet të përfshijë jo vetëm dëgjimin e kundërshtarëve, por edhe përgjigje konkrete ndaj shqetësimeve të tyre. Gatishmëria për të pritur mesazhe në telefon apo për t’ua përcjellë ankesat ministrave mund të jetë një formë komunikimi, por nuk zëvendëson transparencën institucionale, përgjegjësinë politike dhe trajtimin e kërkesave të organizuara të studentëve.
Monopoli i forcës nuk është licencë për përdorim të pakufizuar të saj.
Rama ka të drejtë kur thotë se shteti ka përgjegjësinë për ruajtjen e rendit publik. Por në një shtet demokratik, monopoli i forcës shoqërohet me detyrimin për të vepruar sipas ligjit, në mënyrë të domosdoshme dhe proporcionale. Kjo do të thotë se edhe veprimet e policisë duhet të jenë objekt shqyrtimi dhe se çdo pretendim për përdorim të tepruar të forcës duhet të hetohet në mënyrë të paanshme.
Nuk mjafton që qeveria të përcaktojë se ku fillon dhuna e protestuesve. Duhet të garantohet gjithashtu që kufijtë e ndërhyrjes policore të respektohen dhe që përgjegjësia të mos jetë e njëanshme. Shteti nuk mund të kërkojë besim vetëm duke iu referuar autoritetit që zotëron; ai duhet ta justifikojë atë autoritet përmes veprimeve të tij.
Një alternativë politike nuk mund të heshtet me argumentin se nuk mund të imponohet.
Pjesa më domethënëse e fjalimit është kur Rama përmend ata që duan t’i thonë se duhet të largohet dhe që besojnë se kanë një program më të mirë. Ai e paraqet këtë si një mundësi diskutimi, por më pas e lidh refuzimin e imponimit me situatën e protestave.
Këtu duhet bërë dallimi thelbësor: askush nuk ka të drejtë të marrë pushtetin me dhunë, por askush nuk ka detyrimin të heqë dorë nga kërkesa për ndryshim vetëm sepse qeveria e konsideron protestën një presion të papranueshëm. Në demokraci, qeveritë nuk kanë vetëm detyrimin të dëgjojnë qytetarët; ato duhet të pranojnë edhe faktin se qytetarët mund të mos jenë më dakord me to.
Fakti që një parti ka fituar zgjedhjet i jep të drejtën të qeverisë sipas mandatit të marrë, por nuk e përjashton nga kritika dhe nuk e bën të paprekshme nga kërkesat për llogaridhënie. Mandati elektoral nuk është një leje për të injoruar pakënaqësinë që shfaqet më vonë.
Problemi është se përgjegjësia për të ruajtur demokracinë nuk përfundon me dënimin e dhunës. Ajo përfshin edhe detyrimin për të kuptuar pse të rinjtë kanë dalë në rrugë, për të dëgjuar kërkesat e tyre dhe për t’u përgjigjur me masa konkrete.
Sepse një qeveri mund ta ruajë rendin me autoritetin e shtetit, por besimin e qytetarëve nuk mund ta sigurojë vetëm me deklarata. Besimi fitohet kur qytetarët shohin se zëri i tyre dëgjohet, shqetësimet e tyre trajtohen seriozisht dhe pushteti është i gatshëm të mbajë përgjegjësi për vendimet e veta.
Ja pjese e fjales se tij:
“Është e shkruar e zeza mbi të bardhë: vetëm shteti mund të ushtrojë forcë dhe ka të drejtë ta ushtrojë forcën në mënyrë proporcionale, aty ku liria e disave kalon kufirin dhe cenon lirinë e të tjerëve. Aty ku e drejta e disave kalon kufirin dhe cenon të drejtën e të tjerëve, aty shteti hyn dhe përdor monopolin e forcës. Askush tjetër nuk mund të përdorë forcë në demokraci, për asnjë arsye.
Në kushtet kur janë të hapura rrugët e dialogut, unë e kam thënë gjithnjë dhe e përsëris në çdo rast: për çfarëdo arsyeje që kërkohet komunikim me mua apo me qeverinë, ne jemi aty, jemi gati. Unë komunikoj vazhdimisht edhe në telefonin tim me njerëz që më shkruajnë. Për të sjellë çdo mesazh që më vjen, tani ka edhe raste kur janë shumë dhe nuk i ndjek dot të gjitha, por i përcjell te ministrat për t’i ndjekur kur bëhet fjalë për ankesa e të tjera.
Jo më pastaj të dëgjoj ata të cilët kanë nevojë të më thonë atë që mendojnë, qoftë edhe të vijnë përballë dhe të thonë: ‘Ti duhet të largohesh, sepse ne kemi këto arsye për të të bindur që ti është mirë të hapësh krahun, se ne kemi një tjetër qasje, kemi një tjetër program. Pavarësisht se populli ka votuar për ty dhe për partinë që ti drejton, shikoje njëherë se çfarë idesh të jashtëzakonshme kemi ne dhe se si ne kemi gjetur çelësin për ta bërë jetën më të lirë, për t’i bërë të gjithë të jetojnë më mirë’. Le të hapim këtë diskutim dhe jam i gatshëm, pa kushte, të dëgjoj këdo, kudo, kurdo, por me këtë, me këtë jo vetëm që nuk ka shans të imponohet asnjë lloj agjende dhe asnjë lloj ideje alternative”
Foto nga Google Images
Artikulli përgatitur nga ACTVUSA
