Shtetet e Bashkuara po shtojnë përfshirjen e tyre në sektorin energjetik të Ballkanit Perëndimor, me synimin për të ulur varësinë e rajonit nga gazi rus dhe për të krijuar një korridor të ri energjetik që lidh jugun e Evropës me Evropën Qendrore. Projekti mbështetet përmes marrëveshjeve për importin e gazit të lëngshëm natyror (LNG), ndërtimit të gazsjellësve të rinj dhe zgjerimit të infrastrukturës energjetike në disa vende të rajonit.
Sipas raportimit të radios Radio Free Europe/Radio Liberty, projektet përfshijnë Kroacinë, Bosnje dhe Hercegovinën, Maqedoninë e Veriut, Shqipërinë, Malin e Zi, Kosovën dhe Serbinë. Në fokus janë terminalet LNG, termocentralet me gaz dhe rrjetet e interkonjeksionit që do të mundësojnë furnizimin me gaz amerikan në rajon.
Një nga projektet kyçe lidhet me terminalin LNG në ishullin Krk të Kroacisë, i cili po shihet si hyrja kryesore për gazin amerikan drejt Ballkanit dhe Evropës Qendrore. Një projekt tjetër strategjik është interkonektori jugor mes Bosnjës dhe Kroacisë, i cili synon të reduktojë varësinë e Bosnjës nga furnizimi rus përmes rrjetit TurkStream.
Raportet ndërkombëtare tregojnë gjithashtu se SHBA-ja dhe disa vende të Evropës Lindore kanë nënshkruar deklarata bashkëpunimi për të lehtësuar importin e LNG-së amerikane dhe harmonizimin e tregjeve të gazit. Në këto iniciativa janë përfshirë edhe Shqipëria dhe vendet e tjera të Ballkanit.
Në prill 2026, gjatë forumit të “Three Seas Initiative” në Dubrovnik, zyrtarë amerikanë dhe evropianë njoftuan marrëveshje të reja miliardëshe për zgjerimin e infrastrukturës energjetike në rajon. Një prej tyre ishte një marrëveshje afatgjatë për furnizim me LNG që përfshin edhe Shqipërinë.
Megjithatë, projektet kanë shkaktuar edhe debate. Organizata mjedisore dhe ekspertë të energjisë kanë paralajmëruar se investimet e mëdha në gaz mund ta bëjnë rajonin të varur nga lëndët djegëse fosile për dekada dhe të ngadalësojnë kalimin drejt energjisë së rinovueshme.
Sipas marrëveshjeve dhe projekteve të prezantuara gjatë vitit 2026, Shqipëria – veçanërisht Vlora – po synon të kthehet në një nyje kryesore të LNG-së në Adriatik dhe Ballkanin Perëndimor.
Projektet kryesore që mbështesin këtë ide janë:
- Ndërtimi i terminalit LNG në Vlorë për importin e gazit të lëngshëm amerikan.
- Rikthimi në funksion i TEC-it të Vlorës me gaz natyror.
- Lidhja e Vlorës me Fierin dhe me gazsjellësin Trans Adriatic Pipeline.
- Krijimi i një rrjeti shpërndarës për Ballkanin dhe Evropën Qendrore.
Kryeministri Edi Rama ka deklaruar publikisht se Vlora synohet të bëhet “një nyje e rëndësishme rajonale për gazin dhe energjinë”.
Megjithatë, është e rëndësishme të sqarohet se:
- Shqipëria ende nuk ka një terminal funksional LNG.
- Shumë prej projekteve janë ende në fazë marrëveshjesh, studimesh ose investimesh fillestare.
- Kroacia aktualisht ka avantazh në Adriatik me terminalin ekzistues LNG në ishullin Krk, që është funksional prej vitesh.
Pra, faktikisht mund të thuhet se:
SHBA dhe Shqipëria po punojnë që Vlora të shndërrohet në një qendër rajonale të LNG-së në Adriatik, por projekti është ende në zhvillim dhe nuk mund të konsiderohet realitet i përfunduar.
Foto nga Radio Evropa e Lire
Artikulli pregatitur nga ACTVUSA
