Ka raste kur një deklaratë politike kërkon një përgjigje të qartë. Dhe ka raste kur përgjigjja është aq e kujdesshme, aq e mbështjellë me fjalë të mëdha për lirinë, Evropën dhe paqen, sa në fund pyet veten: po, mirë, por çfarë tha realisht për Kosovën?
Pas deklaratës së presidentit ukrainas Volodymyr Zelensky në Beograd se Ukraina nuk do ta njohë Kosovën, Edi Rama reagoi duke thënë se Ukraina “e ka gabim” për Kosovën, por se e drejta e Ukrainës për të qenë e lirë mbetet e padiskutueshme. Rama deklaroi gjithashtu se Shqipëria është “Evropa e Ballkanit” dhe se është e aftë t’i mbajë të dyja të vërtetat njëkohësisht: të mbështesë Ukrainën dhe të mos pajtohet me qëndrimin e saj ndaj Kosovës.
Në letër, tingëllon bukur. Madje shumë bukur.
Por problemi është pikërisht ajo që mungon.
Ku është dënimi i qartë i deklaratës së Zelenskyt?
Sepse të thuash “Ukraina e ka gabim” nuk është e njëjta gjë me të thuash: “Kjo deklaratë është e papranueshme dhe e padrejtë ndaj Kosovës.”
Dhe këtu fillon paradoksi i përgjigjes së Ramës. Ai duket se ka gjetur një mënyrë elegante për të mos u përplasur me mikun e tij ukrainas: e pranon se Ukraina gabon, por menjëherë e mbështjell gabimin me një mantel të madh etik mbi lirinë, luftën dhe Evropën. Sikur Kosova të jetë një shënim anësor në një ese mbi demokracinë.
Por për shqiptarët, Kosova nuk është një çështje dytësore, anësore apo diçka që mund të përmendet vetëm si një detaj i vogël. Nuk është një çështje që mund të vendoset në fund të një paragrafi pasi të kemi mbaruar së foluri për Ukrainën.
Rama shkruan se “liria nuk funksionon me kthim shpërblimesh”. E vërtetë. Shqipëria nuk duhet ta mbështesë Ukrainën sepse pret një favor diplomatik në këmbim. Mbështetja ndaj një vendi të sulmuar duhet të bazohet në parime.
Por pikërisht e njëjta logjikë vlen edhe për Kosovën.
Nëse liria nuk funksionon me shpërblime, atëherë as Kosova nuk mund të trajtohet si një çështje që shtyhet mënjanë për hir të interesave gjeopolitike të dikujt tjetër.
Dhe këtu ironia bëhet edhe më e madhe.
Rama e quan Shqipërinë “Evropa e Ballkanit”. Një formulim madhështor, që tingëllon bukur në një fjalim diplomatik. Por Evropa nuk është vetëm të thuash “Rroftë Ukraina e lirë!”. Evropa është edhe të kesh guximin t’i thuash një aleati: “Je gabim.”
Jo me gjysmë zëri. Jo me një fjali të fshehur mes dhjetëra rreshtash për paqen.
Por qartë.
Sepse nëse Shqipëria pretendon të jetë “Evropa e Ballkanit”, atëherë duhet të tregojë edhe standardin evropian të një aleati që mund të mbështesë një vend në luftë pa i dhënë çek të bardhë për çdo qëndrim diplomatik.
Dhe pikërisht këtu Rama duket se ka zgjedhur ekuilibrin politik mbi përballjen politike.
Ai nuk dënon Zelenskyn. Nuk kërkon që Ukraina të rishikojë qëndrimin e saj. Nuk e vendos çështjen e Kosovës në qendër të reagimit. Përkundrazi, e zhvendos diskutimin te ata që kritikojnë Ukrainën dhe i quan “nacionalistë folklorikë” apo njerëz që, sipas tij, po bëjnë “llogaritje gjeopolitike”.
Pra, paradoksalisht, në vend që të merret me pyetjen pse Ukraina refuzon Kosovën, Rama merret me shqiptarët që guxojnë të zemërohen për këtë.
Dhe kjo është pjesa më e diskutueshme e gjithë reagimit.
Sepse mund të jesh 100% në mbështetje të Ukrainës dhe njëkohësisht 100% kundër qëndrimit të saj për Kosovën.
Këto dy gjëra nuk përjashtojnë njëra-tjetrën.
Madje, nëse parimi është vërtet ai që Rama përmend — liria, demokracia dhe e drejta e popujve — atëherë pyetja është e pashmangshme:
Pse një popull duhet të ketë të drejtën për liri dhe një tjetër duhet të presë që një ditë dikush të ndryshojë mendim për të?
Prandaj sot pyetja nuk është nëse Shqipëria duhet të braktisë Ukrainën.
Jo.
Pyetja është nëse Shqipëria mund ta mbështesë Ukrainën pa humbur zërin e saj kur preket Kosova.
Dhe përgjigjja duhet të jetë PO.
Sepse miqësia mes shteteve nuk duhet të jetë servilizëm diplomatik. Një mik i vërtetë nuk të thotë gjithmonë “po”. Ndonjëherë të thotë: “Të mbështes në luftën tënde, por këtu je gabim.”
Kjo do të ishte një përgjigje e fortë.
Ndërsa ajo që morëm ishte një përgjigje me shumë Evropë, shumë paqe, shumë liri, shumë “Rroftë Ukraina”…
Dhe çuditërisht, shumë pak Kosovë.
Në fund, Rama thotë se Shqipëria është “mjaftueshëm e pjekur” për t’i mbajtur të dyja të vërtetat.
Shpresojmë që kjo pjekuri të mos nënkuptojë vetëm aftësinë për t’i thënë të dyja në të njëjtën fjali, por edhe guximin për t’i mbrojtur të dyja kur njëra prej tyre vihet në pikëpyetje.
Sepse Shqipëria mund të jetë Evropë e Ballkanit.
Por Kosova nuk duhet të bëhet çmimi që paguan Shqipëria për të ruajtur marrëdhëniet e mira me miqtë e saj ndërkombëtarë.
POSTIMI I PLOTË I EDI RAMES
“Miku im i dashur, Volodymyr Zelensky, qëndroi në Beograd dhe tha se Ukraina nuk do ta njohë kurrë Kosovën. Brenda një ore, nacionalistët folklorikë më të zhurmshëm në Tiranë dhe Prishtinë kishin nisur tashmë të bënin llogaritjet gjeopolitike: ndoshta duhet ta ndëshkojmë Ukrainën, të ndalojmë së brohorituri për të lirët dhe së vajtuari për të bombarduarit. Më të pamaturit prej tyre na sulmuan pse nuk heqim dorë nga Ukraina. Madje, disa brohoritën edhe për Rusinë!
Çfarë turpi të humbasësh nga sytë të vërtetën e thjeshtë se liria nuk funksionon me kthim shpërblimesh. Të qëndrosh kundër një lufte agresioni dhe në mbështetje të një paqeje të drejtë nuk është një faturë që e gris sapo viktima e një agresioni barbar të zhgënjen. Nuk është një favor që shkëmbehet me një favor, por është ajo që je dhe ajo për të cilën qëndron në këtë botë të rrëmujshme.
Dhe fatmirësisht, Shqipëria nuk është një njeri i vogël që llogarit se kush i ka borxh kujt, por është Evropa e Ballkanit, që tregon rrugën përmes besimit të saj te liria, demokracia dhe paqja, si dhe përmes forcës së shembullit të saj.
Ukraina mund të jetë, dhe po, është gabim për Kosovën, por e drejta e saj për të qenë e lirë mbetet e padiskutueshme. Dhe të luftosh për këtë të drejtë do të thotë të luftosh edhe për Evropën dhe për veten tonë. Këto të vërteta mund të bashkëjetojnë fare mirë në të njëjtën fjali. Shqipëria është mjaftueshëm e pjekur për t’i mbajtur të dyja dhe do t’i mbajë të dyja.
Prandaj, po: RROFTË UKRAINA E LIRË! Sot, nesër dhe përgjithmonë”.
Foto nga Google Images
Artikulli pregatitur nga ACTVUSA
