Në moshën 97-vjeçare, Kardinali shqiptar Ernest Simoni u rikthye në një nga vendet më të errëta të historisë së Shqipërisë – ish-kampin famëkeq të Spaçit – për të kremtuar Meshën e Shenjtë në nderim të qindra viktimave të regjimit komunist që humbën jetën në galeritë e minierës. Kthimi i tij në vendin ku kaloi vite të tëra në punë të detyruar dhe burgim nuk ishte vetëm një ceremoni fetare, por një akt i fuqishëm kujtese, faljeje dhe shprese.
Mesha u kremtua më 31 korrik në ambientet e ish-burgut të Spaçit, aty ku gjatë diktaturës së Enver Hoxhës mijëra të burgosur politikë u detyruan të punonin në kushte çnjerëzore. Pikërisht në ato galeri ku dikur vuante si i burgosur politik, Kardinali Simoni ngriti sot lutjen për të gjithë ata që nuk arritën të dilnin kurrë gjallë prej tyre.
Në përfundim të Meshës u lexua një mesazh i posaçëm i Papa Leonit XIV, i datës 30 korrik, në të cilin Ati i Shenjtë shprehte afërsinë e tij shpirtërore me kardinalin dhe të gjithë të pranishmit.
“Me emocion të thellë bashkohem shpirtërisht me Eminencën Tuaj dhe me të gjithë ata që janë mbledhur në ish-kampin e Spaçit, ku riktheheni pas kaq shumë vitesh për të kremtuar Eukaristinë, Flijimin e Krishtit, i cili e shndërroi Kryqin nga simbol i vdekjes në premtim të jetës,” shkruante Papa.
Ati i Shenjtë e cilësoi Spaçin si vendin ku është shkruar “një nga kapitujt më të dhimbshëm të historisë së popullit shqiptar”, duke kujtuar se aty shumë njerëz mbajtën mbi supe “kryqin e rëndë të padrejtësisë”. Sipas tij, gjaku i atyre që u sakrifikuan në atë tokë e ka kthyer Spaçin në një dëshmitar të heshtur të besnikërisë, guximit dhe shpresës.
Papa Leo XIV solli ndër mend lutjet që dikur ngriheshin fshehurazi nga zemrat e të burgosurve dhe kujtoi fjalët e Shën Palit drejtuar Romakëve: “Asnjë zinxhir nuk është aq i fortë sa të burgosë një ndërgjegje të ndriçuar nga Ungjilli; asnjë natë nuk është aq e gjatë sa të pengojë agimin që Zoti përgatit për bijtë e Tij dhe asnjë burg nuk është aq i thellë sa ta ndajë njeriun nga dashuria e Hyjit.”
Në fund të mesazhit të tij, Papa bëri thirrje që kujtimi i atyre që humbën jetën në Spaç të mbetet një kujtesë e përhershme për dinjitetin e patjetërsueshëm të njeriut, vlerën e lirisë dhe angazhimin për paqen.
Një rikthim në vendin e martirizimit
Për Ernest Simonin, kjo nuk ishte thjesht një vizitë. Ishte rikthimi në vendin ku kaloi pjesën më të dhimbshme të jetës së tij.
Në Meshë u kujtuan në mënyrë të veçantë të burgosurit e varrosur në varret masive të kampit, pa emra dhe pa kryqe. Ata ishin bashkëvuajtësit e Kardinalit në të njëjtat galeri ku nxirrej bakër dhe pirit, njerëzit me të cilët ai kremtonte fshehurazi Meshën duke rrezikuar jetën.
Vetë Simoni ka treguar shumë herë se gjatë viteve të burgut përdorte copëza buke të fshehura për Kungimin, ndërsa verën e zëvendësonte me lëng rrushi të shtrydhur fshehurazi. Në kushtet e terrorit komunist, besimi nuk u shua kurrë.
Nga dënimi me vdekje te purpuri kardinal
Ernest Simoni lindi më 18 tetor 1928 në Troshan, pranë Shkodrës. Që në moshë të re hyri në kolegjin françeskan “Illiricum” dhe u shugurua meshtar në vitin 1956, pasi kishte përfunduar fshehurazi studimet teologjike gjatë shërbimit ushtarak.
Në prag të Krishtlindjeve të vitit 1963, ndërsa kremtonte Meshën e Vigjiljes në Barbullush, ai u arrestua nga regjimi komunist. Fillimisht u dënua me vdekje me akuzën absurde se ishte lutur për Presidentin amerikan John F. Kennedy, por më vonë dënimi iu kthye në punë të detyruar.
Në total, ai kaloi 28 vjet në burgje dhe kampe pune, duke përfshirë minierat e Spaçit dhe më pas kanalizimet e Shkodrës. Vitet e burgimit ishin të mbushura me izolim, tortura dhe punë çnjerëzore, por ai nuk e mohoi kurrë fenë e tij.
Pas rënies së diktaturës në vitin 1990, Simoni rifilloi hapur shërbesën meshtarake në fshatrat shqiptare, duke u bërë një simbol i faljes dhe i pajtimit.
Në vitin 2014, dëshmia e tij gjatë vizitës së Papa Françeskut në Tiranë preku mbarë botën. Dy vjet më vonë, më 19 nëntor 2016, Papa Françesku e krijoi Kardinal të Kishës Katolike, duke e përjashtuar nga shugurimi ipeshkvnor për shkak të moshës së tij të thyer.
Spaçi, simbol i terrorit komunist
I njohur zyrtarisht si “Reparti i Riedukimit 303”, kompleksi i Spaçit u ngrit në vitet 1967–1968 mbi një minierë bakri dhe piriti që përdorej si kamp pune që prej fillimit të viteve 1950.
Në këtë kamp u burgosën qindra kundërshtarë të regjimit, intelektualë, klerikë dhe qytetarë që konsideroheshin “armiq të popullit”. Ata detyroheshin të punonin në galeri për orë të tëra, në kushte të rënda, me mungesë ushqimi, higjiene dhe kujdesi shëndetësor.
Në maj të vitit 1973, Spaçi u bë skena e një prej revoltave më të guximshme kundër diktaturës komuniste. Të burgosurit ngritën flamurin shqiptar pa yllin komunist, duke sfiduar hapur regjimin. Revolta u shtyp me dhunë dhe katër prej organizatorëve u pushkatuan.
Kampi vazhdoi të funksiononte deri në vitin 1991. Edhe pse është shpallur monument kulture që prej vitit 2007, vitet e gjata të braktisjes kanë lënë pas vetëm gjurmë të asaj historie tragjike.
Një zë që nuk u shua
Rikthimi i Kardinal Ernest Simonit në Spaç, më shumë se pesë dekada pas burgosjes së tij, ka një domethënie që shkon përtej një ceremonie fetare. Ai përfaqëson fitoren e besimit mbi persekutimin, të kujtesës mbi harresën dhe të lirisë mbi diktaturën.
Në vendin ku dikur zëri i tij u përpoq të heshtet me zinxhirë, izolim dhe punë të detyruar, ai u dëgjua sërish i lirë, duke kremtuar Meshën dhe duke kujtuar se historia nuk duhet harruar kurrë.
Prania e tij në Spaç është një testament i gjallë se as vuajtja më e madhe nuk mund ta shuajë dinjitetin njerëzor dhe se besimi, edhe në errësirën më të thellë, mbetet drita që i mbijeton kohës.
Foto nga Google Images
Artikulli pregatitur nga ACTVUSA
