Një valë e pazakontë kërcënimesh për vendosjen e bombave në avionë pasagjerësh ka shkaktuar alarm në të gjithë Europën. Të paktën 25 fluturime u prekën gjatë ditës së Enjte, 5 Nëntor, ndërsa raportime të mëvonshme e çuan numrin në të paktën 27. Avionë luftarakë u ngritën në ajër, disa fluturime u devijuan drejt aeroporteve të tjera dhe në disa vende u aktivizuan protokollet e jashtëzakonshme të sigurisë.
Edhe pse deri tani nuk është zbuluar asnjë bombë apo pajisje shpërthyese, përmasat e incidenteve kanë ngritur shqetësime serioze për sigurinë e transportit ajror europian.
Sipas raportimeve, kërcënimet prekën kompani të ndryshme ajrore, përfshirë Ryanair, Wizz Air, Finnair, Aer Lingus, LOT Polish Airlines, easyJet, Aegean Airlines, Iberia, Air Europa, Air Serbia dhe Sky Express.
Avioni i Aer Lingus devijohet drejt një baze ushtarake franceze
Një nga incidentet më të rëndësishme përfshiu fluturimin EI402 të kompanisë Aer Lingus, i cili ishte nisur nga Dublini drejt Romës me një Airbus A320.
Pas marrjes së kërcënimit për bombë, avioni u devijua drejt bazës ushtarake Évreux në Francë, rreth 100 kilometra larg Parisit. Në bord ndodheshin 151 pasagjerë dhe gjashtë anëtarë të ekuipazhit.
Kryeministri francez, Sébastien Lecornu, urdhëroi ngritjen e avionëve luftarakë për të interceptuar dhe shoqëruar avionin drejt bazës ushtarake. Zyra e kryeministrit deklaroi se piloti nuk kishte bashkëpunuar siç pritej me autoritetet, por nuk dha hollësi të mëtejshme për arsyet e kësaj sjelljeje.
Pas uljes, pasagjerët dhe ekuipazhi u dërguan në një vend të sigurt, ndërsa ekipet franceze të çaktivizimit të eksplozivëve nisën kontrollin e avionit. Autoritetet franceze hapën hetime dhe po shqyrtojnë edhe rrethanat e komunikimit mes ekuipazhit dhe institucioneve.
Tre avionë të Ryanair nën shoqërimin e avionëve luftarakë
Bullgaria ishte ndër vendet më të prekura nga incidentet e ditës.
Tre fluturime të Ryanair, të nisura nga Madridi, Kopenhaga dhe Londra me destinacion Sofjen, morën kërcënime për bomba.
Avionët që vinin nga Madridi dhe Kopenhaga u ulën në Sofje, ndërsa fluturimi nga Londra Stansted u devijua drejt aeroportit të Plovdivit.
Forcat ajrore bullgare angazhuan avionë luftarakë për shoqërimin e tyre. Pas uljes, të tre avionët iu nënshtruan kontrolleve të hollësishme dhe autoritetet deklaruan se nuk u gjetën pajisje shpërthyese. Operacionet në aeroportet e Sofjes dhe Plovdivit u kthyen në normalitet.
Kërcënime në Itali, Austri, Rumani dhe Çeki
Një fluturim i Finnair nga Helsinki drejt Romës u shoqërua nga avionë luftarakë italianë deri në destinacion. Përpara kësaj, një avion kroat kishte ndërhyrë në hapësirën ajrore kroate, duke ia kaluar më pas shoqërimin forcave italiane.
Kompania konfirmoi gjithashtu një tjetër kërcënim ndaj një fluturimi nga Helsinki drejt Vjenës, të operuar nga Jettime, i cili u ul pa incidente.
Një avion i Wizz Air, në linjën Milano–Varshavë, u devijua drejt Vjenës, ndërsa një tjetër fluturim i kësaj kompanie, nga Milano drejt Bukureshtit, u ul normalisht dhe iu nënshtrua kontrolleve të sigurisë.
Në Pragë, katër fluturime të kompanive easyJet, Ryanair dhe Sky Express, të nisura nga Glasgow, Newcastle, Dublini dhe Athina, u përballën me kërcënime të dërguara përmes postës elektronike. Avionët u ulën sipas planit dhe autoritetet çeke deklaruan se vlerësimi fillestar e konsideronte besueshmërinë e kërcënimeve të ulët, por masat e sigurisë u aktivizuan.
Edhe aeroporti i Bukureshtit u përball me një alarm për një avion të Wizz Air, ndërsa shërbimet rumune të inteligjencës konfirmuan se kontrollet nuk zbuluan rrezik.
Në Itali, dy fluturime të tjera, një i Aegean Airlines nga Selaniku dhe një i Ryanair nga Porto, të dyja me destinacion Milanon, u përfshinë në alarmet e ditës. Të dy avionët u ulën në Malpensa.
Alarmet në Spanjë dhe Poloni
Spanja regjistroi disa nga kërcënimet më të përqendruara brenda një periudhe të shkurtër kohore.
Autoritetet spanjolle morën tri mesazhe kërcënuese përmes postës elektronike në më pak se 20 minuta, duke filluar rreth orës 09:00 sipas kohës lokale.
Kërcënimet prekën fluturime të Air Europa nga Madridi drejt Parisit dhe avionë të Iberia-s që vinin nga Roma dhe Milano. Dy prej avionëve të Iberia-s, IBE668 nga Milano dhe IBE658 nga Roma, u ulën në Madrid pa incidente. Autoritetet kontrolluan avionët dhe nuk konstatuan rrezik.
Një tjetër kërcënim preku fluturimin LO235 të LOT Polish Airlines nga Varshava drejt Brukselit. Avioni u ul i sigurt dhe kompania konfirmoi se gjatë kontrolleve nuk u gjetën sende të dyshimta.
Një fluturim tjetër i LOT, nga Varshava drejt Parisit, u ndal gjatë lëvizjes në pistë dhe u drejtua në një zonë të posaçme parkimi. Avioni dhe bagazhet u kontrolluan, ndërsa udhëtimi vazhdoi më pas me një tjetër avion.
Edhe Danimarka dhe Irlanda përballen me kërcënime
Në aeroportin e Kopenhagës, policia konfirmoi se dy avionë iu nënshtruan kontrolleve pas kërcënimeve të marra me email. Autoritetet daneze deklaruan se vlerësimi i tyre nuk tregonte rrezik për pasagjerët apo personat e tjerë në aeroport.
Në Irlandë, një fluturim i Ryanair nga Londra Stansted drejt Cork u vonua rreth 90 minuta pas një kërcënimi anonim të marrë përmes telefonit. Ndërkohë, një tjetër incident përfshiu fluturimin FR5015 nga Pescara drejt Brukselit, i cili u kontrollua pasi një fjalë që lidhej me bombën u zbulua në tualetin e avionit.
Një tjetër kërcënim u raportua ndaj fluturimit JU102 të Air Serbia nga Beogradi drejt Bukureshtit. Avioni u ul në mënyrë të sigurt dhe autoritetet rumune kryen kontrollet përkatëse. Kompania konfirmoi më pas se kërcënimi ishte i pabazuar dhe avioni u rikthye në shërbim.
Kush qëndron pas kërcënimeve? Dyshime për një fushatë të koordinuar
Një nga elementet më shqetësuese të kësaj vale incidentesh është mënyra se si kërcënimet janë shpërndarë në disa vende dhe ndaj kompanive të ndryshme ajrore.
Sipas raportimeve të mediave ndërkombëtare, disa prej mesazheve të dërguara drejt autoriteteve italiane dhe bullgare përmbanin gjuhë mizogjene dhe ishin nënshkruar në emër të një grupi që prezantohet si “Fighters of the Male State”.
Në mesazhe përmendeshin pretendime për vendosjen e mjeteve shpërthyese në avionë dhe kërcënime ndaj objektivave të ndryshëm. Megjithatë, nuk është provuar se ky grup është përgjegjës për të gjitha incidentet dhe nuk ka një marrje zyrtare përgjegjësie për të gjithë valën e kërcënimeve.
Ekspertët e sigurisë ajrore kanë ngritur mundësinë që numri i madh i alarmeve të jetë pjesë e një veprimi të koordinuar, me synimin për të testuar reagimin e aeroporteve, kompanive ajrore dhe autoriteteve shtetërore, si dhe për të shkaktuar çrregullime në transportin ajror.
Komisioneri europian për Transportin, Apostolos Tzitzikostas, ka deklaruar se është ende herët për të nxjerrë përfundime nëse incidentet kanë lidhje me njëri-tjetrin. Hetimet kombëtare vijojnë, ndërsa është aktivizuar edhe mekanizmi europian i shkëmbimit të informacionit për sigurinë e aviacionit.
Nuk ka prova për përfshirjen e Rusisë apo të ndonjë shteti tjetër
Këto incidente ndodhin në një periudhë kur vendet europiane kanë paralajmëruar për shtimin e sulmeve hibride, përfshirë sabotazhin, sulmet kibernetike, ndërhyrjet me dronë dhe operacionet e tjera që synojnë të krijojnë pasiguri pa shkaktuar domosdoshmërisht një konflikt të drejtpërdrejtë ushtarak.
Disa prej shteteve të prekura kanë akuzuar më parë Rusinë për aktivitete të tilla, ndërsa edhe Irani është përmendur në raportime të tjera për kërcënime të sigurisë. Megjithatë, deri më tani nuk ka prova që lidhin Moskën, Teheranin apo ndonjë shtet tjetër me këto kërcënime specifike.
Britania i ka cilësuar incidentet si kërcënime keqdashëse dhe mashtruese, ndërsa autoritetet europiane kërkojnë të identifikojnë autorët dhe origjinën e mesazheve.
Një javë me alarme të përsëritura në qiellin europian
Kjo nuk është hera e parë gjatë kësaj jave që fluturimet europiane përballen me kërcënime të tilla.
Më 2 Nëntor, një fluturim i Wizz Air nga Londra Luton drejt Sofjes u devijua në Budapest pas një alarmi për bombë. Një avion luftarak hungarez Gripen u ngrit për ta shoqëruar.
Më 3 Nëntor, disa fluturime të Ryanair u kontrolluan në Itali, Spanjë dhe Bullgari. Në të njëjtën ditë u raportuan incidente edhe ndaj kompanive LOT dhe SAS. Në Romë u kontrolluan avionë që vinin nga Lisbona dhe Dublini, ndërsa në Spanjë u aktivizuan protokollet e sigurisë në aeroportin e Murcias pas një alarmi ndaj një fluturimi nga Mançesteri.
Reuters raporton gjithashtu një incident më 18 Tetor, kur një avion i Austrian Airlines nga Tel Avivi drejt Vjenës u devijua në Sofje pas një kërcënimi ndërsa ndodhej mbi Rumani. Një avion luftarak bullgar MiG-29 e shoqëroi deri në ulje. Pas kontrolleve, nuk u gjet asnjë rrezik dhe udhëtimi vazhdoi drejt Vjenës.
Të gjitha këto incidente kanë shkaktuar kosto, vonesa, kontrolle të shumta dhe shqetësim për udhëtarët. Megjithatë, deri tani nuk është raportuar gjetja e ndonjë pajisjeje shpërthyese në avionët e përfshirë.
Europa po përballet kështu jo vetëm me një problem të sigurisë së fluturimeve, por edhe me një hetim më të gjerë për natyrën dhe koordinimin e këtyre kërcënimeve. Autoritetet duhet të përcaktojnë nëse bëhet fjalë për veprime të izoluara kriminale apo për një fushatë të organizuar që synon të tronditë besimin e publikut te siguria e transportit ajror.
Foto nga Google Images
Artikulli përgatitur nga ACTVUSA
