Një krizë e rëndë financiare ka tronditur Paraguajin, duke u shndërruar brenda pak ditësh në një nga krizat më të mëdha politike të vendit në vitet e fundit. Presidenti Santiago Peña ka dhënë dorëheqjen, pasi falimentimi i bankës private Ueno Bank la miliona klientë pa akses në kursimet e tyre dhe nxiti protesta masive kundër qeverisë.
Vendimi i presidentit erdhi të enjten, më 5 Nëntor 2026, në një moment kur Parlamenti kishte nisur procedurat për shkarkimin e tij dhe kur edhe vetë Partia Colorado, forca politike që e solli në pushtet, i kishte kthyer shpinën.
Në një videomesazh të publikuar në platformën X, Peña njoftoi largimin nga detyra, duke e justifikuar vendimin me nevojën për të ruajtur stabilitetin e vendit dhe institucionet demokratike.
“Kam marrë vendimin të paraqes dorëheqjen time nga Presidenca e Republikës. E bëj këtë duke menduar për stabilitetin e vendit tonë, paqen sociale dhe nevojën për të ruajtur institucionet tona demokratike”, deklaroi ai.
Presidenti kërkoi gjithashtu ndjesë ndaj qytetarëve, duke thënë se nuk kishte pasur kurrë si qëllim të tradhtonte besimin e tyre. Ai theksoi se përparësi duhet të jetë kthimi i parave të depozituesve dhe mbrojtja e fondeve publike.
Si nisi kriza që tronditi Paraguajin?
Në qendër të skandalit është Ueno Bank, një institucion financiar që ishte rritur me shpejtësi dhe kishte arritur të siguronte rreth 2.9 deri në 3 milionë klientë, duke u bërë një prej bankave më të rëndësishme në vend.
Më 3 Nëntor, Banka Qendrore e Paraguajit njoftoi se kishte vendosur të niste procedurën e ndërhyrjes dhe zgjidhjes financiare të Ueno Bank, pasi kishte konstatuar një rënie alarmante të treguesit të aftësisë paguese.
Sipas autoritetit rregullator, ky tregues kishte rënë nën 50% të minimumit të kërkuar me ligj, pas korrigjimeve të bëra në pasqyrat financiare të bankës gjatë procesit të mbikëqyrjes.
Kontrollet zbuluan probleme serioze në administrimin e kredive, veçanërisht financime ndaj kompanive të lidhura me pronarët e bankës, dokumentacion të pamjaftueshëm dhe pasuri të regjistruara në mënyrë të parregullt.
Pas vendimit të autoriteteve, aplikacioni i bankës ndaloi së shfaquri gjendjet e llogarive, kartat dhe transfertat nuk funksiononin, ndërsa degët u mbyllën.
Për mijëra familje, kjo do të thoshte pamundësi për të përdorur paratë e kursyera, për të paguar shpenzimet e përditshme apo për të përballuar nevojat urgjente.
Lidhjet e bankës me presidentin, në qendër të skandalit
Ajo që e shndërroi krizën bankare në një krizë të drejtpërdrejtë qeveritare ishte lidhja e mëparshme e Santiago Peña-s me grupin ekonomik Grupo Vázquez, që zotëronte Ueno Bank.
Peña kishte qenë ortak në një kompani të lidhur me këtë grup përpara se të merrte detyrën si president. Ai e shiti pjesëmarrjen e tij në Mars 2025, ndërsa ka mohuar se ka qenë aksionar apo investitor i drejtpërdrejtë në vetë bankën.
Megjithatë, opozita ngriti akuza për konflikt interesi dhe favorizim të interesave private përmes institucioneve shtetërore.
Një tjetër pikë e fortë e kritikave ishte emërimi i Carlos Carvallo-s në krye të Bankës Qendrore. Carvallo kishte drejtuar më parë Ueno-n, çka ngriti pikëpyetje serioze mbi pavarësinë e autoritetit që duhej të mbikëqyrte institucionin financiar.
Në këtë skandal u përfshinë edhe fondet publike. Ueno Bank administronte rreth 800 deri në 850 milionë dollarë fonde të institucioneve shtetërore. Një pjesë e konsiderueshme lidhej me Institutin e Sigurimeve Shoqërore (IPS), institucionin që administron fondet e pensioneve dhe shëndetësisë.
Kjo e bëri krizën edhe më të rëndë, sepse tashmë nuk bëhej fjalë vetëm për kursimet e qytetarëve, por edhe për paratë publike që duhet të garantonin pensionet dhe shërbimet sociale.
Parlamenti voton shkarkimin, edhe partia e presidentit i kthehet kundër
Ndërsa protestat vazhdonin në kryeqytetin Asunción, opozita paraqiti kërkesën për nisjen e procedurave të shkarkimit të presidentit.
Por zhvillimi më domethënës ishte se edhe deputetë të Partisë Colorado, partisë së vetë Peña-s, mbështetën procesin.
Më 5 Nëntor, Dhoma e Deputetëve miratoi me 78 vota pro dhe asnjë kundër kërkesën për nisjen e gjykimit politik ndaj presidentit.
Akuzat përfshinin konfliktin e interesit, emërimin e ish-drejtuesit të Ueno-s në krye të Bankës Qendrore dhe përqendrimin e fondeve publike në institucionin financiar.
Dorëheqja e Peña-s erdhi ndërkohë që deputetët po zhvillonin seancën për shkarkimin e tij.
Sipas Kushtetutës së Paraguajit, dorëheqja duhet të shqyrtohet nga Kongresi. Në rast të largimit përfundimtar të tij, zëvendëspresidenti Pedro Alliana është pasardhësi kushtetues.
Ndërkohë, çështja nuk mbyllet me dorëheqjen. Prokuroria ka hapur hetime penale që përfshijnë mbikëqyrjen e bankës, mënyrën e administrimit të falimentimit dhe vendosjen e fondeve publike në institucionin financiar.
Edhe drejtuesit e bankës janë vënë nën hetim, ndërsa janë lëshuar urdhër-arreste për tetë drejtues dhe persona të lidhur me institucionin.
A i kanë humbur vërtet paratë 3 milionë klientët?
Kjo është pjesa që ka shkaktuar më shumë panik në shoqërinë paraguajane.
Rreth 3 milionë klientë të Ueno Bank mbetën pa akses në llogaritë e tyre, por kjo nuk do të thotë se të gjitha depozitat janë humbur përfundimisht.
Banka Qendrore ka njoftuar se depozitat mbulohen nga Fondi i Garancisë së Depozitave deri në 75 paga minimale mujore, një shumë që në momentin e ndërhyrjes arrinte në 228.3 milionë guarani paraguajanë, afërsisht 38 mijë dollarë për depozitues, për çdo institucion financiar.
Për shumat që tejkalojnë këtë kufi, kthimi i parave do të varet nga rezultatet e procesit të administrimit dhe likuidimit të bankës dhe nga pasuritë që mund të rikuperohen.
Më 5 Nëntor, Banka Qendrore njoftoi edhe nisjen e pagesave të para të garancisë. Faza fillestare përfshin klientët që kanë deri në 10 milionë guarani depozita, nuk kanë detyrime ndaj bankës dhe kanë një llogari aktive në një bankë tjetër të vendit.
Pra, procesi i kthimit të parave ka nisur, por nuk ka ende garanci se çdo klient do të marrë të gjithë shumën që kishte depozituar.
Protesta, zemërim dhe një krizë që shkon përtej bankave
Në rrugët e Asunción-it, qytetarët kanë protestuar kundër qeverisë dhe drejtuesve të bankës. Për shumë prej tyre, kursimet e bllokuara përfaqësojnë vite pune dhe sakrifice.
Kriza preku gjithashtu pensionistët dhe punonjësit. Sipas raportimeve ndërkombëtare, rreth 7 mijë punonjës u ndikuan nga mbyllja e bankës, ndërsa rreth 32 mijë pensionistë që merrnin pensionet përmes Ueno-s u përballën me pasiguri për mënyrën e marrjes së pagesave.
Autoritetet kanë theksuar se sistemi bankar i vendit mbetet i qëndrueshëm dhe se problemi lidhet me Ueno Bank, jo me të gjithë sektorin financiar.
Megjithatë, dëmi politik është tashmë i madh. Një institucion financiar që kishte arritur të administronte kursimet e miliona qytetarëve dhe qindra miliona dollarë fonde publike u shndërrua në epiqendrën e një skandali që rrëzoi mbështetjen politike të presidentit.
Dorëheqja e Santiago Peña-s nuk i jep fund krizës. Përkundrazi, ajo hap një kapitull të ri, ku përgjegjësitë për administrimin e bankës, mbikëqyrjen shtetërore dhe përdorimin e fondeve publike duhet të hetohen deri në fund.
Në Paraguaj, një bankë nuk humbi thjesht aftësinë për të paguar detyrimet e saj. Bashkë me të u trondit besimi i qytetarëve te institucionet, te mbikëqyrja financiare dhe te vetë drejtuesit e shtetit.
Dhe kur një krizë financiare arrin deri në zyrën e presidentit, dorëheqja e tij mund të jetë vetëm fillimi i llogaridhënies.
Foto nga Google Images
Artikulli përgatitur nga ACTVUSA
