Sot, 30 gusht, Shkodra dhe gjithë dashamirësit e këngës qytetare shqiptare festojnë ditëlindjen e një prej zërave më të veçantë dhe më të dashur të muzikës sonë: Mukades Çanga, artistes që publiku e njeh me përkëdheli si “Desi” dhe që prej dekadash mbetet një nga figurat më të rëndësishme të këngës popullore qytetare shkodrane.
E lindur më 30 gusht 1959 në Shkodër, Çanga nuk e nisi rrugëtimin e saj artistik si një emër i madh. Ajo nisi si një vajzë e vogël, vetëm 9 vjeçe, me një zë që premtonte shumë. Në aktivitetet e Shtëpisë së Pionierit, talenti i saj do të binte menjëherë në sy. Ishte kënga “Mori drandofilja e vogël”, nën drejtimin e violinistit dhe mjeshtrit Mark Kaftalli, që do të shënonte një nga hapat e parë të një karriere që do të zgjaste për më shumë se pesë dekada. Interpretimi i vogëlushes befasoi specialistët dhe muzikantët e kohës.
Dhe ndoshta ka diçka simbolike në atë këngë të parë. Një vajzë e vogël që këndonte për një “drandofile” do të rritej vetë për t’u bërë një prej luleve më të qëndrueshme të skenës muzikore shkodrane.
Talenti i saj nuk mbeti vetëm një dhunti e lindur. Në Tiranë, Mukades Çanga ndoqi kurse për formimin e talenteve të reja dhe pati mundësinë të mësojë nga disa prej figurave më të shquara të këngës shqiptare: Ramadan Sokoli, Abdulla Grimci, Luçije Miloti, Ibrahim Tukiqi, Naile Hoxha dhe Xhevdet Hafizi, ndër të tjerë. Ky formim do t’i jepte asaj jo vetëm teknikën, por edhe një lidhje më të thellë me traditën dhe mënyrën e interpretimit të këngës popullore.
Shpejt erdhi edhe skena profesionale. Mukades Çanga u bë pjesë e trupës së estradës profesioniste të Teatrit “Migjeni”, duke kënduar përkrah emrave të mëdhenj të jareve shkodrane, mes tyre Bik Ndoja dhe Shyqyri Alushi. Që prej asaj kohe, skena nuk u bë thjesht vendi ku ajo këndonte; u bë pjesë e jetës së saj.
Zëri i Çangës kishte atë kombinim të rrallë të fuqisë dhe ndjeshmërisë. Një timbër i pastër, një mënyrë e veçantë komunikimi me publikun dhe mbi të gjitha një interpretim që nuk e trajtonte këngën thjesht si melodi, por si histori, kujtim, dashuri dhe mall. Për këtë arsye, ajo u bë një prej zërave që i dha dimensione të reja këngës qytetare shkodrane dhe që e mbajti atë të gjallë edhe për brezat që erdhën më pas.
Gjatë rrugëtimit të saj artistik, Çanga ka bashkëpunuar me një varg kompozitorësh dhe muzikantësh të njohur, mes tyre Pjetër Gaci, Mark Kaftalli, Luan Barova, Zef Çoba, Adil Ujkashi, Shefqet Kruja, Shpëtim Saraçi, Naim Krasniqi, Ilir Zoga, Xhavit Ujkani dhe Jetmir Barbullushi. Ajo ka qenë gjithashtu pjesëmarrëse në aktivitete dhe festivale jashtë Shqipërisë, duke përfaqësuar këngën popullore shkodrane përtej kufijve të vendit.
Në vitin 1994 ishte pjesë e spektaklit “12 në Hollywood” në Tiranë, ndërsa në vitin 1996 mori pjesë në festivalin “Folk Izmir” në Turqi. Këto dalje e çuan zërin e saj në skena të tjera, por lidhja me Shkodrën mbeti gjithmonë në qendër të identitetit të saj artistik.
Dhe ajo lidhje nuk është vetëm një shprehje poetike. Në vitin 2020, në Festivalin “Luleborë” në Shkodër, Mukades Çanga u rikthye në skenë me këngën “Kam rritë shtatin tek ti Shkodër”, një këngë me tekst nga autori i festivalit, të cilën ajo vetë e kishte kompozuar, me orkestrimin e maestro Shpëtim Saraçit. Kënga i solli asaj çmimin e tretë. Ishte një tjetër dëshmi se, edhe pas dekadash në skenë, ajo vazhdonte të krijonte dhe të këndonte për qytetin që kishte qenë frymëzimi i saj i parë dhe i përhershëm.
Për kontributin e saj të gjatë, Mukades Çanga është nderuar me titullin “Mjeshtër i Madh”, ndërsa Bashkia e Shkodrës i ka akorduar titullin “Mirënjohja e Qytetit”, si vlerësim për kontributin e saj në ruajtjen e vlerave të këngës qytetare shkodrane. Bashkëqytetarët e kanë quajtur ndër vite edhe “Zonja e këngës popullore qytetare shkodrane”.
Por ndoshta vlerësimi më i bukur është ai që nuk shkruhet në një dekoratë. Është mënyra se si një publik e njeh zërin që në notat e para. Është kujtimi i një kënge që të kthen pas në kohë. Është një tavolinë shkodrane ku dikush nis të këndojë një jare dhe të tjerët bashkohen menjëherë. Është një qytet që dëgjon zërin e vet në zërin e një artisteje. Dhe Mukades Çanga ka qenë pikërisht kjo: një zë i Shkodrës.
Një zë që nuk u mbyll në një epokë, por udhëtoi përmes saj. Nga vajza 9-vjeçare që mahniti muzikantët me “Mori drandofilja e vogël”, te artistja e pjekur që vazhdon të ngjitet në skenë, historia e saj është edhe historia e një tradite që ka ditur të mbijetojë sepse ka gjetur njerëz që ta duan, ta respektojnë dhe ta përcjellin.
Sot, në ditëlindjen e saj, nuk festohet vetëm një artiste. Festohet një pjesë e kujtesës muzikore të Shkodrës. Festohet një grua që i ka dhënë zë dashurisë, mallit, bukurisë dhe shpirtit shkodran.
Gëzuar ditëlindjen, Mukades Çanga! ❤️
Urojmë që vitet të vazhdojnë të jenë vetëm numra dhe që zëri juaj të vazhdojë gjatë të na sjellë atë Shkodër të bukur që jeton në këngë, në kujtime dhe në zemrat e shqiptarëve. Edhe 100 vite të bukura, “Zonjë e këngës shkodrane”! 🎶❤️
